Umubano hagati y’u Rwanda n’u Burundi uracyafite imbogamizi, mu gihe ibihugu byombi bitarongera kugirana ibiganiro ku rwego rw’intumwa zabyo kuva mu ntangiriro za 2026, nk’uko Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga n’Ubutwererane w’u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yabivuze ku wa 30 Nzeri 2026.
Nduhungirehe yavuze ko hari ibibazo bikomeje bibangamira ibiganiro hagati y’ibihugu byombi, by’umwihariko ku bijyanye n’uko u Burundi busobanura uruhare rwa FDLR mu bibazo by’umutekano bikomeje kugaragara mu Burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (DRC).
Ibi bibaye mu gihe ikibazo cy’umutekano mu Burasirazuba bwa DRC gikomeje kugira ingaruka ku mubano w’ibihugu byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari. Rwanda n’u Burundi byombi bifite inyungu mu mutekano w’akarere, ariko ibibazo bifitanye isano n’intambara yo muri DRC byagiye bituma umubano hagati yabyo ugorana.
Mu kiganiro cyatambutse ku wa 30 Nzeri, Nduhungirehe yanenze imyifatire yagaragajwe na Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga w’u Burundi, Édouard Bizimana, ku bijyanye na FDLR.
Bizimana yari yavuze ku rubuga rwa X ko FDLR ari “urwitwazo rukoreshwa n’u Rwanda” mu gusobanura ibibazo by’intambara iri mu Burasirazuba bwa DRC. Nduhungirehe yahakanye iyo myumvire, avuga ko ikibazo cya FDLR ari kimwe mu bibazo by’umutekano u Rwanda rukomeje kugaragaza.
Iyi mpaka igaragaza uburyo ikibazo cy’umutekano muri DRC kidakoma ku ruhande rwa Congo gusa, ahubwo gikomeje kugira uruhare mu mibanire y’ibihugu bituranye nayo.
Raporo y’Africa Center for Strategic Studies yo muri Nyakanga 2026 ivuga ko FDLR iri mu mitwe yitwaje intwaro ikorera mu Burasirazuba bwa DRC, kandi ko ikibazo cy’umutekano muri ako karere gifitanye isano n’ibibazo byinshi birimo imiyoborere, umutekano, ubwenegihugu n’imicungire y’umutungo kamere.
Nduhungirehe yavuze ko u Rwanda n’u Burundi biheruka kugirana ibiganiro mu mpera za 2025, nyuma y’uko umwuka mubi wari ukomeje kwiyongera mu karere, cyane cyane nyuma y’ibikorwa by’intambara byabereye hafi ya Uvira muri DRC.
Kuva mu ntangiriro za 2026, nta biganiro bishya ku rwego rw’intumwa z’ibihugu byombi byongeye kuba, nk’uko Minisitiri Nduhungirehe yabitangaje. Yongeyeho ko ibyo bitandukanye n’ibyatangajwe na Perezida w’u Burundi, Évariste Ndayishimiye, wigeze kuvuga ko hari ibiganiro byabaye ndetse hakaba n’ibyo u Rwanda rwemeye gukora.
Ku rundi ruhande, u Burundi bwagiye bushimangira ko ibiganiro ari ingenzi mu gukemura ibibazo byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari. Urubuga rwa Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’u Burundi rugaragaza ko ibihugu bigize ICGLR byasabye u Rwanda n’u Burundi gukomeza ibiganiro no gufata ingamba zo gusubizaho umubano mwiza hagati yabyo.
DRC ikomeje kuba hagati y’iki kibazo
Imibanire ya Kigali na Bujumbura ntishobora gutandukanywa n’ibibera mu Burasirazuba bwa DRC, aho amakimbirane y’amatsinda yitwaje intwaro n’ingabo z’ibihugu bitandukanye yakomeje kuba ikibazo gikomeye ku karere.
Raporo ya Council on Foreign Relations ivuguruye ku wa 29 Nzeri 2026 ivuga ko intambara yo mu Burasirazuba bwa DRC ikomeje, nubwo hari inzira za dipolomasi n’ibiganiro by’amahoro bikomeje. Raporo ivuga kandi ko ingingo nyinshi z’amasezerano y’amahoro zitarashyirwa mu bikorwa.
Ku wa 29 Nzeri kandi, uhagarariye u Rwanda muri Loni, Martin K. Ngoga, yongeye gushimangira ko u Rwanda rushyigikiye inzira za dipolomasi zigamije gukemura ikibazo cya DRC, anagaragaza ko ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano ari ingenzi mu kugarura amahoro mu Burasirazuba bwa Congo.
Ese ibiganiro bishobora kongera gutangira?
Nta tangazo ryerekana igihe ibiganiro bishya hagati ya Kigali na Bujumbura bizasubukurirwa ryari ryatanzwe kugeza ku wa 30 Nzeri.
Icyakora, kuba ikibazo cy’umutekano wa DRC gikomeje gusaba ubufatanye bw’ibihugu byo mu Karere k’Ibiyaga Bigari bituma umubano wa Rwanda n’u Burundi ukomeza kuba ingenzi mu biganiro by’umutekano w’akarere.
Kuri ubu, ikibazo cya FDLR, imirwano yo mu Burasirazuba bwa DRC ndetse n’imyizerere itandukanye ku cyakorwa kugira ngo umutekano ugaruke ni bimwe mu bibazo bikomeje gutandukanya imyumvire y’impande zitandukanye.
Mu gihe ibihugu byombi bitarongera gusubukura ibiganiro ku rwego rw’intumwa zabyo, ikibazo gikomeye gisigaye ni ukumenya niba Kigali na Bujumbura bizongera gushyira imbere ibiganiro nk’inzira yo gukemura ibibazo biri hagati yabyo no kugira uruhare mu gushakira akarere igisubizo kirambye.
